System operacyjny :: Środowisko graficzne :: Menażery plików, emulatory terminali, aplety menu :: Edytory tekstu :: Systemy DTP :: Pakiety biurowe i ich składniki :: Edytory graficzne :: Edytory wideo :: Edytory audio :: Przeglądarki multimedialne i odtwarzacze :: Programy komunikacyjne :: Serwery :: Programy do obsługi radia i televizji :: Cała reszta :: Nagrywanie CD i DVD

Baza przydatnych programów

W artykule tym postaram się omówić najważniejsze grupy programów komputerowych, będę również odwoływał się do konkretnych ich przedstawicieli. Przy wyborze przedstawicieli podstawowymi kryteriami były: wolność danego programu (musi być Free Software), popularność (musiałem mieć z nim doczynienia) oraz to czy mi przypadł do gustu (nie mogę go nie lubić; programy które szczególnie przypadły mi do gustu wyróżnione są pogrubieniem). Zachęcam też do odwiedzenia Katalogu Wolnego Oprogramowania na stronach FSF, Kategoria:Wolne i Otwarte Oprogramowanie na stronach Wikipedii oraz Linux Software, a także zbioru programów i skryptów dla KDE: kde-apps.org.

W poniższym spisie nie są ujęte informacje o:

System operacyjny

Najważniejszym elementem oprogramowania każdego komputera jest system operacyjny. System operacyjny jest tym elementem który pośredniczy między sprzętem a oprogramowaniem i często realizuje wiele funkcji w imieniu tego drugiego. W jego skład (prócz jądra i wchodzą też podstawowe programy użytkowe, o których jednak w następnych punktach.

Najprostszym stosowanym do dzisiaj systemem operacyjnym jest Disk Operation System, czyli znany DOS, odradzający się ostatnio pod postacią FreeDOS'a. Jest to jednoużytkownikowy, jednozadaniowy (niekiedy może być to ogromną zaletą) mały system operacyjny o bardzo niskich wymaganiach sprzętowych. W związku ze swoją specyfiką system ten nie jest obecnie popularny, jednak jest bardzo użyteczny w specyficznych zastosowaniach.

Trochę po przeciwnej stronie plasują się Unix'owate systemy operacyjne takie jak GNU/Linux czy też *BSD, są to wielużytkownikowe, wielozadaniowe systemy operacyjne, posiadające większe (ale nadal nie duże) wymagania systemowe. Są to popularne systemy ogólnego przeznaczenia - stosowane zarówno jako serwery sieciowe, komputery biurowe, domowe i profesjonalne maszyny multimedialne.

Środowisko graficzne

Ważnym elementem każdego popularnego (w sensie grupy docelowej, a nie rzeczywistej popularności) systemu operacyjnego jest środowisko graficzne. Prawie zawsze następuje rozdzielenie samego silnika graficznego (obsługującego wyświetlanie tak jak xFree, czy X.org) od graficznego odpowiednika opisywanego powyżej shell'a (tworzącego przyjazne użytkownikowi środowisko do uruchamiania programów i zarządzania plikami ale również odpowiedzialnego za zarządzanie oknami), takiego jak Gnome, KDE (obydwa zawierają bogactwo dodatkowego oprogramowania - managery plików, przeglądarki WWW, edytory, klienci poczty, ...), bardzo konfigurowalnego Enlightenment oraz mających zdecydowanie mniejsze wymagania niż dwa pierwsze Window Maker, czy XFce.

W tym miejscu trzeba też wspomnieć o graficznych interfejsach i odpowiednikach podstawowych narzędzi tekstowych (takich jak archiwizery).

Menażery plików, emulatory terminali, aplety menu

Swego rodzaju odpowiednikami shelli dla środowiska graficznego są menażery plików, emulatory konsol oraz różnego rodzaju panele, aplety, systemy menu działające na pulpicie

Edytory tekstu

Kolejną bardzo ważną grupą programów są wszelkiego rodzaju edytory tekstu, zarówno te działające w trybie tekstowym jak Vim i jego klony, Emacs, Pico, jak i te proste notatniki trybu graficznego (Kedit, ...) aż do rozbudowanych procesorów tekstu wchodzących w skład pakietów biurowych (i omawianych w tamtej części). Oprócz wprowadzania i poprawiania tekstu posiadają one wiele ułatwiających życie funkcji - począwszy od zawijania linijek, poprzez kolorowanie składnia, automatyzację wcięć w kodzie, ... .

Systemy DTP

Są to systemy umożliwiające przygotowanie publikacji zawierającej sformatowany tekst (w tym często wyrażenia matematyczne, ...), połączony z elementami graficznymi, tabelami, ... czyli tego wszystkiego co widzimy w książkach, czasopismach i gazetach. Tu również istnieje szeroka pula programów począwszy od systemów wyłącznie przetwarzających podane mu zwykłe pliki tekstowe (z odpowiednimi komendami sterującymi) oraz pliki graficzne w gotową publikację (słynny system TeX i jego rozwinięcie LaTeX) aż do systemów stanowiących zintegrowane środowisko do przygotowania publikacji (Scribus). Co ważne oba te rozwiązania mają istotne zalety - wygoda czystych plików tekstowych oraz wygoda zintegrowanego graficznego środowiska programu.

Pakiety biurowe i ich składniki

Kolejną grupą programów operujących głównie na tekście są tak zwane pakiety biurowe, w ich skład wchodzi przedewszystkich procesor tekstu (edytor o rozbudowanych opcjach formatowania oraz operujący głównie na własnym formacie pliku, obsługuje eksport i import z formatów obcych - AbiWord) oraz arkusz kalkulacyjny (program który wykonuje operacje matematyczne, statystyczne, na komórkach tabeli, która jest podstawą jego działania), programy te niemal zawsze funkcjonują w trybie graficznym (ale są wyjątki). Oprócz tych programów często znajdziemy edytory grafiki i programy do tworzenia prezentacji.

Edytory graficzne

Programy do edycji graficzne dzielimy zasadniczo na trzy typy - programy do tworzenia grafiki rastrowej, grafiki wektorowej i animacji. Grafikę rastrową używa się do obrazków o nieregularnych kształtach, zdjęć, ..., umożliwia ona stosowanie licznych filtrów i efektów, w śród programów do jej edycji trzeba wymienić słynnego Gimpa. Z kolei podstawową zaletą grafiki wektorowej jest niezmienność jakości przy powiększaniu oraz zdolność do opisywania struktury (linia jest obiektem, a nie tylko zbiorem punktów), dlatego grafika ta jest używana głownie do tworzenia symboli i log oraz schematów. Z kolei animacje tworzone są jako sekwencyjnie wyświetlane pliki graficzne (z ewentualnymi efektami przejścia).

Edytory wideo

Programy te umożliwiają obróbkę i montaż cyfrowego wideo wraz z jego ścieżką audio, dodawanie efektów przejść, elementów animacji, a także kompresję i konwersję między formatami. posiadają również moduł umożliwiający przechwytywanie wideo (jego ucyfrawianie).

Edytory audio

Oprogramowanie to umożliwia montaż, doadawanie efektów, konwersję i kompresję oraz przechwytywanie audio.

Przeglądarki multimedialne i odtwarzacze

Przeglądarki multimedialne i odtwarzacze audio/video są programami służącymi do wyświetlania / odtworzania plików w wielu formatach, odtwarzacze potrafią zapisywać tak zwane "playlisty" czyli listy plików które mają odtwarzać, przeglądarki oferują tworzenie podglądów katalogów, przeglądać w trybie pokazu slajdów oraz dokonywać prostych modyfikacji plików graficznych i zmian formatu zapisu.

Programy komunikacyjne

Bardzo ważną w dzisiejszych czasach grupą programów są programy odpowiedzialne za komunikację ze światem zewnętrznym.

Należy tu chyba zacząć od przeglądarek internetowych - są to programy umożliwiające przede wszystkim oglądanie stron WWW (dokumentów opisanych w HTML'u i przesyłanych poprzez protokoły HTTP i HTTPS), jednak obecnie pełnią więcej funkcji z których przede wszystkim trzeba wspomnieć o obsłudze protokołu FTP. W śród nich również znajdziemy programy działające w trybie tekstowym (choćby słynny Lynx czy W3M), jak i w trybie graficznym - Mozilla i jej odmiany, Konqueror.

Następną grupą programów komunikacyjnych są klienci poczty elektronicznej oraz grup dyskusyjnych (często ta funkcjonalność jest połączona w jednym programie), należy tutaj wspomnieć o tekstowym pine oraz graficznych klientach. Należy też pamiętać o programach nie będących typowymi klientami ale pomagającym nam w obsłudze poczty takich jak filtr pocztowy (procmail), narzędzie do przetwarzania nagłówków (formail, będący częścią procmail'a) i podbieracz poczty (fechmail).

Kolejną ważną grupą są klienci takich usług jak telnet, ftp, ssh, scp, sftp, ..., są to najczęściej programy trybu tekstowego o takich właśnie nazwach, jak również klienci graficznie (głównie usług FTP podobnych).

Wspomnieć należy jeszcze o coraz popularniejszych klientach sieci IM, umożliwiających powiadamianie o obecności w sieci, natychmiastowy przesył wiadomości, przesył plików i rozmowy głosowe (skupie się na otwartej i zdecentralizowanej sieci Jabbera), wśród klientów należy wymienić Psi, Exodus oraz tekstowy imcom (stworzony w Perlu) i centericq (obsługujący również inne sieci IM).

Omawianie programów komunikacyjnych zakończyć należy na klientach p2p (sieci bezpośredniej wymiany plików), klientach protokółu VoIP oraz programach obsługujących fax-modem (faxowanie, telefonowanie, aparat zgłoszeniowy, ...) i kartę radiowo-telewizyjną.

Serwery

Są to programy pracujące w trybie ciągłym i obsługujące nadchodzące (lub zaplanowane) żądania. Do najważniejszych należą serwery usług sieciowych takie jak poczty (sendmail, ...), WWW (Apache, ...), IMAP, Jabber, FTP, SSH, ... oraz wielu usług (xinetd), systemów baz danych (MySQL, PostgreSQL) . Swoistym serwerem jest też systemowy corn realizujący zaplanowane zadania w zadanym czasie. Więcej na ten temat w osobnym artykule poświęconym stawianiu serwera sieciowego.

Programy do obsługi radia i televizji

Cała reszta

Oprócz programów dających się zaliczyć do wspomnianych grup istnieje bardzo wiele oprogramowania specjalistycznego, żeby wspomnieć choćby edytory schematów elektronicznych takie jak gEDA-graf, oprogramowanie do symulacji i obliczeń naukowych, ... . No i w końcu gry, ale to już temat na osobny artykuł ...



Copyright (c) 1999-2019, Robert Paciorek (http://www.opcode.eu.org/), BSD/MIT-type license


Redystrybucja wersji źródłowych i wynikowych, po lub bez dokonywania modyfikacji JEST DOZWOLONA, pod warunkiem zachowania niniejszej informacji o prawach autorskich. Autor NIE ponosi JAKIEJKOLWIEK odpowiedzialności za skutki użytkowania tego dokumentu/programu oraz za wykorzystanie zawartych tu informacji.

This text/program is free document/software. Redistribution and use in source and binary forms, with or without modification, ARE PERMITTED provided save this copyright notice. This document/program is distributed WITHOUT any warranty, use at YOUR own risk.

Valid XHTML 1.1 Dokument ten (URL: http://www.opcode.eu.org/usage_and_config/software_db) należy do serwisu OpCode. Autorem tej strony jest Robert Paciorek, wszelkie uwagi proszę kierować na adres e-mail serwisu: webmaster@opcode.eu.org.
Data ostatniej modyfikacji artykulu: '2015-09-27 08:47:56 (UTC)' (data ta może być zafałszowana niemerytorycznymi modyfikacjami artykułu).